William G. Wouters
Regio

Lang genoeg gerijpt: Bairrada en Dão

Portugal is booming. Niet alleen is het de nieuwe bestemming van veel Belgische retraités, het is ook het wijnland dat we nu graag ontdekken. Wist u trouwens dat Portugal meer wijn produceert als Nieuw-Zeeland en Oostenrijk samen? En als u Portugese wijn zegt, dan denken we vooral aan de regio’s waar het beweegt: Bairrada en Dão.

Bairrada

Waarom Bairrada? Voor Dirk Niepoort, beroemde Porto-producent die over heel Portugal actief is, heeft Bairrada het beste terroir van Portugal. Hij roemt de streek vanwege zijn kalkbodem, zijn heuvelrijk landschap, zijn klimaat en monovarietals (wijnen op basis van één druivenras). Bairrada is ook dé regio voor méthode traditionnelle schuimwijnen. In het westen is er de Atlantische oceaan die voor verluchting en afkoeling van de wijngaarden zorgt. Aan de oostelijke zijde heb je het Caramulo-gebergte waarachter de Dão-regio begint.

Tijdens de zomermaanden is het ‘s nachts 20 graden koeler dan overdag. De zeebries stoot tegen het Caramulo gebergte waar het snel afkoelt en dan weer neerdaalt over de wijngaarden. De Certima rivier is de slagader die van noord naar zuid de regio voorziet van water. in Bairrada (en Dão) zien we veel oostelijke gerichte wijngaarden zodat enkel de frisse ochtendzon de druiven opwarmt. Al deze elementen samen zorgen ervoor dat je een soort Cool Climate regio hebt in Zuid-Europa. De wijngaarden liggen erg versnipperd met in elke vallei een ander microklimaat. De Baga-druif krijgt in elk van deze valleien een andere expressie. De oude wijngaarden zijn omringd door olijfbomen die tijdens de Franse overheersing dienden om de eigendommen af te bakenen.

Heropstanding

De Bairrada kent momenteel een renaissance van de Baga-druif die vroeger bekend stond om zijn erg stoere tannine. De blauwe Baga telt nu almaar meer fans, ook al omdat Baga-wijn een commerciële hoogvlieger blijkt. Tot in de VS toe lijkt men begrepen te hebben dat Baga een druif is die het verschil maakt in een steeds uniformere wijnwereld. De druif is bijzonder veelzijdig: van bubbels over rosé tot bewaarwijn: dit druivenras toont telkens weer een ander gezicht. Hoe harder de Baga moet werken en hoe lager de rendementen, hoe beter de kwaliteit. Wat dat betreft kan ze de hand reiken aan andere toppers zoals de Nebbiolo in Piemonte en de Pinot noir in Bourgogne. De nieuwe generatie met producenten zoals Giz, Vadio en Mira plant meer Baga aan. Ook de witte wijnen op basis van Bical, Cercial en Arinto hebben potentieel. De beste kunnen tot 30 jaar ouderen.

(lees verder onder de wijnkaart van Portugal)

 

 

Topdomeinen

• Adega Cooperativa de Cantanhede. Eén van de best werkende en modernste coöperaties van Portugal. Wijnmaker Osvaldo Amado en directeur Vitor Damião vormen een sterk team. De laatste is een geboren en getogen ‘Bairradees’. Hij is de bezieler van Cantanhede en groot voorstander van de Baga-druif. Osvaldo is geschoold in Zuid-Afrika, Italië en Spanje en weet hoe kwantiteit aan kwaliteit te paren. (verdeler: Winebutler)

• Giz (Luis Gomez). Nieuw domein van techneut Luis Gomes die na zijn IT-bedrijf te hebben verkocht terugkeerde naar zijn roots in Bairrada om te investeren in oude wijngaarden nabij de stad Coimbra. Zijn Vinha das Cavaleiras op basis van Baga is een voltreffer. (nog geen verdeler)

• Vadio is een klein domein van Luis Patrão (voormalig oenoloog bij Esporão). Zijn vader verkocht voordien de druiven aan coöperatieven en grote handelaars. Luis heeft alle wijngaarden heraangeplant en werkt zo natuurlijk mogelijk. Hij is gefocust op Baga en Cercial en Bical in wit. Vadio werkt ook aan een stijlverfijning, met gebruik van grotere tonnenmaten. (verdeler: Heerlyckheid.be)

• Sidónio de Sousa is een familiebedrijf onder leiding van Paulo Sousa, geboren en getogen in Bairrada. Ze hebben een Garrafeira die ze pas na 10 jaar op de markt brengen. Het resultaat is bijzonder interessant voor wie houdt van de volle, kruidige Baga-stijl. Ook mooie schuimwijnen. (Verdeler: Vinhedo.be)

• Quinta de Baixo werd in 2010 overgenomen door Dirk Niepoort. Het domein was in verval maar gaat nu voluit voor kwaliteit. Dirk en zijn team leggen de focus op de Baga-druif, maar experimenteren ook met Syrah. Er wordt biodynamisch gewerkt. (Verdeler: Young Charly)

• Mira do Ó : Samenwerking tussenNuno Mira do Ó en João Soares. De laatste is ook de chief-winemaker van Caves Messias. Deze twee talenten hebben een klein domein opgestart gericht op oude wijngaarden. Hun wijnen heten Outrora (oude stokken Baga), Aliás (field blend met merendeel Baga) en Doravente (Arinto, Bical, Cercial). (Nog geen verdeler)

(lees verder onder de foto met wijngaard uit de Bairrada)

Dão

Goed om te weten is dat de Dão soms vergeleken wordt met de Noordelijke Rhône vanwege zijn granietbodem en continentale klimaat. De zomers zijn bloedheet en droog en de winters koud en nat. Op de toppen van de Serra de Estrela sneeuwt het elk jaar. Het is een regio met een roemrijk verleden omdat Salazar er de scepter zwaaide (verwelkomde joden en verzetslui onder oorlog, maar riep nadien de dictatuur uit). De Dão werd in de jaren ’70 als wijnregio ook bij ons bekend, maar jammer genoeg met rustieke wijnen, resultaat van de toenmalige technische achterstand van massaproducenten. Is de Bairrada de regio van de monovarietals, dan is de Dão de regio van de blends en van meerdere druivensoorten. De belangrijkste blauwe soort is de Touriga Nacional, gevolgd door de lokale Alfrocheiro, Jaén, Tinta Roriz, Tinta Pinheira en de Baga. In wit is de lokale Encruzado een belangrijkste speler, in blends vaak aangevuld met Cerceal, Arinto, Malvasia en Rabo de Ovelha.

 

Bossen

Een van kwalitatieve aspecten van de wijngaarden in Dão is dat ze meestal omringd worden door bossen die zorgen voor een buffer tegen zowel hitte als vrieskou . Het ‘wilde aspect’ van de streek wordt weerspiegeld in de wijnen. De streek is er de laatste decennia sterk op vooruitgegaan door een betere aanplant (de juiste druif op de juiste plaats) en subtieler werk in de kelders.

Topdomeinen

• Antonio Madeira. Deze man wordt gezien als dé bezieler van de nieuwe generatie. Hij leerde de stiel bij Alvaro Castro. Madeira werkt volgens biodynamische en non-interventionistische principes en legt de nadruk op het werk in de wijngaard. Het resultaat zijn pure en expressieve wijnen. (Verdeler: The Portugal Collection – Jeuris)

• Casa de Mouraz. Sara en Antonio, samen een gepassioneerd koppel, werken gecertificeerd biodynamisch en maken enkele van de meest verfijnde wijnen uit de regio. Ze plantten recent een nieuwe wijngaard aan nabij Tondela (aangezien als beste regio voor rood) op een heuvel van blauwe graniet. De droom is om hier ooit de Portugese ‘Hermitage’ te produceren. (Verdeler: Wijnhuis Tinto)

• Quinta de Saes/Quinta de Pellada. Eén van de grote producenten uit de Dão maar ook kwalitatief een topper, Alvaro Castro, is het brein achter deze twee domeinen. Hij maakt een hele rist wijnen, allemaal op basis van lokale druivensoorten. Zijn witte Primus wordt aangezien als een topreferentie voor de Encruzado. (Verdeler: Wijnhuis Tinto)

• Quinta de Lemos. De familie De Lemos heeft deels Belgische roots. Gesteund door hun imperium van badtextiel creëerde de familie samen met huisoenoloog Hug Chaves een iconische quinta met een van de beste Alfrocheiro’s en een knappe rosé methode traditionnelle ‘Géraldine’. Het restaurant op het domein werd bekroond met een michelinster. De foto bovenaan dit artikel biedt een zicht op de wijngaard van Lemos. (Verdeler: Start2Taste.be)

• Casa de Passeralla. Schitterend domein onder leiding van oenoloog Paulo Nunes en eigenaar Ricardo Cabral. Ze maken een mooie reeks wijnen, overwegend van erg oude wijngaarden (+100 jaar). Het zijn wijnen met een ongeziene spankracht. (Verdeler: The Portugal Collection)

• Quinta das Marias. Eigendom van het Zwitserse koppel Eckert dat als bij toverslag verliefd werd op dit domein. De wijngaarden worden bewerkt als een rozentuin, elk detail telt. In de kelder doen ze nu beroep op de voormalige wijnmaker van Alvaro Castro, Luis Lopes. Dit domein heeft steile ambities. (Nog geen verdeler)

• Toboadella. De new kid on the block en het droomproject van de familie Amorim (grootste kurkproducent ter wereld, nvdr). Er werd niet op een euro gekeken bij de restauratie van deze quinta uit de 16de eeuw met Romeinse roots. Ze focussen volledig op de autochtone druivensoorten. Dit is een domein om in het oog te houden. De foto onderaan werd genomen in de wijngaard van Todoadella. (Nog geen verdeler)

 

De druivenrassen van Bairrada en Dão

Wit

• Encruzado. Wit ras uit de Dão. Snel rijpende druif die baat heeft bij lage rendementen. Expressief, floraal, mineraal, complex. Risico op snelle oxidatie.

• Arinto. Ruim verspreid in regio’s Lissabon, Bairrada, Bucelas, en Vinho Verde. Laat rijpend, houdt van kalkbodems dicht bij zee. Hints van groen fruit en mineralen. Kan ouderen.

• Bical. Vooral in Bairrada en Dão. Snel rijpend, medium rendement. Hints van steenfruit, hoge zuren, doet bij het ouderen soms denken aan Riesling.

 

Rood

• Baga. Vooral in Beira-regio met nadruk op Bairrada. Laat rijpende, moeilijke druif met dunne schil maar tanninerijk. Vroeg geplukt is ze ideaal voor rosé. Laat geplukt voor bewaarwijn met aroma’s van wild bosfruit en zwarte olijven.

• Alfrocheiro. Specialiteit van de Dão. De hoge rendementen vragen om stevig snoeiwerk. Vroeg rijpend. Aroma’s van aardbei en blauwe bes in de jeugd van de wijn.

• Jaén. Bekend als Mencía in Spanje. Normaal rijpend, hoge rendementen. Aroma’s van groene paprika wanneer onrijp en fijn pitfruit bij een rijpe pluk. Vaak geblend met Touriga Nacional.

(lees verder onder de foto)

 

De familie Pato  (Bairrada)

Luis Pato (foto onder, rechts) heeft lang een éénmansoorlog uitgevochten tegen alle lokale journalisten, grote makelaars en alle non-believers in de Bagadruif. Wordt daarom ook Mr. Baga genoemd. De dagelijkse leiding van zijn domein heeft hij overgelaten aan zijn jongste dochter, Maria João. Hij creëerde klassiekers zoals Vinha Barossa en Vinha Pan.

Filipa Pato, oudere zus van Maria João (foto links), creëerde haar eigen domein in een koeler gebied, met een voorliefde voor oude Baga-stokken. Zij kon de hand leggen op wat allicht de enige pre-phylloxera Baga wijngaard op pure kalkbodem is in Bairrada met stokken van meer dan 140 jaar oud (rendement: ±10 hl/ha). Ze huwde de Belgische sommelier en Voorzitter van ASI (Association de la Sommelerie Internationale) William Wouters. Samen besloten ze om volledig in te zetten op de Baga-druif en te kiezen voor een pure expressie, vandaar de slogan ‘Authentic wines without makeup’.  De gemiddelde ouderdom van hun wijngaarden ligt rond de 80 jaar. De nieuwe aanplant gebeurt op basis van massale selectie. Er wordt volledig biodynamisch gewerkt. (Verdeler: The Portugal Collection – Jeuris)

(dr)