Dirk Rodriguez
Regio

De beroemdste wijn van Spanje komt uit een bijzondere regio

De wijnregio Ribera del Duero, want daar hebben we het hier over, bestaat nog maar sinds 1982 en heeft de Belgische wijnliefhebber het gevoel dat hij er van jongsafaan mee opgegroeid is. Dat heeft ook te maken met de steile opmars van de Spaanse wijn in België – dankzij de gespecialiseerde wijnimport – die snelop gang kwam bij het begin van deze eeuw.

Ribera del Duero is dus een jonge wijnregio. 38 jaar oud, dat noemen we tegenwoordig ‘juist volwassen’. Maar in minder dan vier decennia is er in deze jonge wijnregio als heel wat veranderd. Laat ons beginnen met samen te vatten wat de grote pijlers zijn van dit ambitieuze wijngebied, waarvan de naam evenveel betekent als de ‘Oevers van de (rivier) Duero’.

De juiste druif op de juiste plaats
In Ribera del Duero wordt vaak verwezen naar het historische en beroemde domein Vega Sicilia (zie ook DM.Vino #13). Goed om weten is dat de stichter, Don Eloy Lecanda, eind 19de eeuw dacht hij er gewoon een lekkere wijn in Bordeaux-stijl zou gaan maken. Maar hij kwam bedrogen uit. De merlot en de cabernet hadden het er zeer moeilijk in het nochtans zonnige klimaat van Ribera del Duero. De Tinta del País, lokale naam voor de Tempranillo die de meeste wijnboeren er aanplantten en die hij zelf in mindere mate had aangeplant, deed het er daarentegen zeer goed. De boeren hadden dus gelijk.

De oorzaak? De zomers zijn in deze continentale streek erg intens en warm, maar ook kort. Vorst tot midden mei is in de provincies Valladolid tot Soria heel normaal en begin oktober is het er al zo koud dat de druiven nauwelijks nog verder rijpen. Daar waar de Merlot een normale cyclus kent en de Cabernet Sauvignon een lange cyclus, is de Tempranillo een snelle en vroeg rijpende druif, ideaal voor dit klimaat. Daarmee hebben we al twee van de drie grote pijlers van Ribera del Duero vernoemd: het uitzonderlijke klimaat en een uitzonderlijke druif.

De derde pijler is de ligging: hoog en omringd door gebergte. Door de hoogteligging van meer dan 700 meter boven de zeespiegel (en het feit dat er geen zeeën in de buurt zijn) kent men er zomers enorme temperaturenverschillen tussen dag en nacht. De thermometer maakt er soms schommeling van meer dan 20° C op 12 uur tijd. Dat geeft de wijnen niet alleen een zonnig, maar ook een fris karakter. Ribera del Duero beschikt bovendien over complexe grondlagen met een mix van leem, zand, klei, gravel, gedecomposeerde kalksteen (keien) en graniet, ideaal voor wijnteelt. Dat is meteen de vierde pijler.

Foto onder: tempranillo (lees verder onder de foto)

  • Envero en Ribera del Duero

Hoger en hoger
De klimaatwijziging stoort de wijnbouwers (voorlopig) niet echt, met dank aan de genoemde hoogteligging. De laagste wijngaarden liggen op de hoogte van 730 meter. Maar de vallei wordt omringd door hoge heuvels waarvan de flanken ideaal zijn voor wijnbouw. Tot 2010 kreeg men de druiven moeilijk volledig rijp boven de 825 meter. Een van de stichtende producenten van de appellatie, Viña Pedrosa, herbeplantte als experiment een wijngaard op een hoogte van 844 meter met Tempranillo: La Navilla. Lange tijd werden de druiven niet echt rijp op deze hoogte. Maar de laatste 5 jaar is dat geen enkel probleem meer. Een andere wingerd, de single vineyard Cepa 21 ‘Malabrigo’ van producent Emilio Moro is een (winderige) wijngaard op 900 m hoogte met op de koop een noordelijke expositie, is de bron van moderne, frisse wijnen. Tegenwoordig zijn er zelfs almaar meer geslaagde, volrijpe wijnen afkomstig van wijngaarden van boven de 1000 meter.

Cosecha en Crianza
Een andere evolutie vinden we in de typische Spaanse kwaliteitspiramide (zie illustratie). Voor de onderste laag (Cosecha) is er geen enkele verplichting betreffende houtlagering. Bij de Crianza is dat 12 maanden op eikenhouten vaten. Bij de Reserva is dat 12 maanden + 2 jaar flessenrust in de bodega. Bij de Gran Reserva wordt dat 24 maanden + 3 jaar flessenrust in de bodega. De laatste categorie komt dus ten vroegste na 5 jaar op de markt.

Lees verder onder de grafiek

Het is heel normaal dat de basis (Cosecha) zeer breed is en dat het naar de top toe smaller wordt. Maar het is voor Spanje vrij uniek dat sommige domeinen àl hun wijnen, ook diegenen die jarenlang rijpen op hout, op de markt brengen als ‘Cosecha’.

De reden daartoe is dat het reglement van de D.O. maar één tonnenmaat toelaat om de wijn te laten rijpen: de Bordelese barrique van 225 liter. Zoals bekend is het bij producenten de trend om grotere tonnenmaten (400, 500 of 600 l) te gebruiken of zelfs foeders van meerdere hectoliter. Waarom? Hoe kleiner het vat hoe groter de aromatische impact van het hout op de wijn. De nieuwste trend is om de neus minder te laten beïnvloeden door het hout. We zien ook het beton terugkomen, niet alleen in de vorm van kubusvormige tanks, maar ook in eiervorm of zelfs ovaal, zoals bij producent Torremilanos (zie foto). Het is dus niet omdat wijnen als ‘Cosecha’ door het leven gaan, dat we ze moeten bestempelen als ‘instapwijnen’. Typische instapwijnen krijgen meestal als ondertitel ‘Tinto’, ‘Tempranillo’ of ‘Roble’ (= korte houtlagering) mee op het etiket.

Oogstjaren
Vanwege de droge zomers en de koele nachten hebben de oogstjaren een kleinere impact op de wijn dan pakweg in Atlantische gebieden met een grote invloed van de zee en een hoge kans op zomerregens. Toch spelen ook in Ribera del Duero de weergoden een rol. Zo worden in sommige jaren erg hoge temperaturen gehaald, of vriest het soms erg laat, tot begin juni en wil het zelfs hier al eens regenen middenin de oogstperiode in september.

Millésimes in Ribera del Duero
Quotering op een maximum van 5 sterren.

2014. ****
Frisse wijnen met een goed evenwicht. Ontsluiten zich traag, maar blijken mooi te rijpen op fles.
2015. ****
Warm maar erg geslaagd wijnjaar met mooie volumes. Het erg rijpe fruit staat een goede bewaarpotentie niet in de weg.
2016. *****
Superjaar, gelijkmatige zomer en uitstekende volumes dankzij regen op het juiste moment gdurende de winter en de vroege lente.
2017 ***
Jaar met late vorst en mindere volumes, met vaak toch prima kwaliteit.
2018 ***
Hoge volumes door een regenachtige herfst, wijnen met souplesse maar mogelijk iets minder bewaarpotentieel.
2019 *****
Vorst noch hagel en gelijkmatige temperaturen zonder uitschieters. Door veel producenten bestempeld als het beste jaar sinds ze in de wijnbouw zitten.

Wijnliefhebbers gezocht!
U bent wijnliefhebber en u had graag in een echte, professioneel georganiseerde wijnjury gezeten, weten hoe het er aan toe gaat?

Deze selectie van 24 wijnen zal eind augustus opnieuw geproefd worden, blind, en door wijnliefhebbers. Geïnteresseerd? Stuur een mailtje naar vino@vinopres.com met als titel ‘ribera-jury’. We zullen u dan 4 mogelijke data voorstellen.

De foto bovenaan toont de burcht van Curiel en niet het kasteel van Peñafiel, zoals verkeerdelijk in het magazine stond.