Luc De Raedemaeker
DIVERS

België: bier- of wijnland? Vandaag neemt Luc De Raedemaeker het op voor het bier (1/2)

Wijnliefhebber, niet? Wel, in al je wijnenthousiasme ben je waarschijnlijk uit het oog verloren dat België het ultieme bierland is. Of heb je een ander oordeel? Vino laat vandaag zytoloog Luc De Raedemaeker aan het woord, hoofdredacteur van Bier Grand Cru en directeur van de Brussels Beer Challenge.

Bier is na water en thee, de meest gedronken drank ter wereld. Dat is niet zo verrassend. En ons driehoekje aan de Noordzee is het schuimend en bruisend epicenter.

Ons land heeft dan ook een reputatie hoog te houden. Tot in de verste uithoeken van de zes continenten worden naam en faam van het Belgisch bier geprezen. Bierliefhebbers beschouwen België als “het bierparadijs” bij uitstek. Vraag argeloze toeristen naar typische kenmerken van België. Sommige stamelen België? De meesten bezingen uitgebreid de lof van Brugge, onze chocolade, de Rode Duivels en natuurlijk: ons bier.

Maar bestaat Belgisch bier wel? Mag België zich het predicaat “werelds beste bierland” toe-eigenen? Het antwoord is tweemaal ja en tweemaal nee, met een voorzichtige nadruk op ja.
Om de Belgische biercultuur te begrijpen moeten we verschillende geografische, historische, religieuze, politieke en wettelijke aspecten in kaart brengen.

Waterkwaliteit
België behoort tot de zogenaamde biergordel, een brede strook die Europa van oost naar west doorkruist. Ons landje beschikt over de nodige grondstoffen (gerst, hop,…) om bier te produceren en sommige streken zijn bekend om hun uitstekende waterkwaliteit. Spa is een generiek begrip in de wereld van mineraalwater en welnesscenters. De bronnen in het Waalse stadje Spa zijn dan ook wereldberoemd.

Doorheen “ ’s lands ” geschiedenis zijn we constant bezet geweest door vreemde naties: Romeinen, Franken, Fransen, Spanjaarden, Oostenrijkers, Duitsers,….. ja zelfs ‘Hollanders’ hebben de plak gezwaaid in onze gewesten. Onze reactie was tweezijdig. We namen de goede dingen over en integreerden deze invloeden in onze (bier)cultuur. Anderzijds bleven we koppig vasthouden aan onze (bier)tradities om onze eigenheid te bewaren. Sommige geschiedschrijvers zien bierdrinken als een vorm van verzet. Zover willen we echter niet gaan.

Zes van de tien Trappistenbrouwerijen (Achel, Chimay, Orval, Rochefort, Westmalle, Westvleteren bevinden zich op Belgisch grondgebied. Dit is geen toeval. Het katholieke België is eeuwenlang een veilig toevluchtsoord geweest voor de vele religieuzen die hun huid riskeerden in hun thuisland. Onze Noorder- (Nederland) en Oosterburen (Duistland) hebben het protestantisme omarmd. In het woelige Frankrijk was de kerk vaak de gebeten hond. In vele gevallen vonden de monniken en tweede thuis in onze contreien. Aangezien de volksdrank bij uitstek bier was, legden de nieuwkomers zich toe op het brouwambacht. Tot ons groot jolijt. Trouwens de twee Nederlandse Trappistenbrouwerijen bevinden zich op een steenworp van de landsgrens.

“Drooglegging” zorgde voor sterker bier
Zoals steeds doet de politiek een duit in het zakje. Elk dorp de naam waardig telde op zijn minst twee brouwerijen. Een van katholieke signatuur en een van liberale of socialistische signatuur. Het trakteren van “pinten” bleek een krachtig wapen in volle verkiezingsstrijd. In vele gevallen was de brouwer ook de burgervader. Een goede traditie als u het mij vraagt: vers hoppig bier in plaats van politieke boodschappen die de verzuring in de hand werken.

Van de politiek naar overheidsingrijpen is meestal slechts een kleine stap. De Wet Vandervelde uit 1919 verbood het schenken van sterke drank in cafés. De situatie was schrijnend, de arbeiders werden na een lange werkweek uitbetaald in de lokale kroeg, die natuurlijk eigendom van de patroon was. Moe gewerkte mannen met geld in hun zakken samen met hun maten in de kroeg zorgde voor een explosieve cocktail. Gevolg: dronken mannen die blut huiswaarts keerden, moeder de vrouw een paar flinke tikken verkochten en het gezin in de miserie storten. De wet moest de toestand aanpakken en het alcoholisme onder de verpauperde bevolking tegengaan.
De brouwers zagen hun kans schoon een brachten bieren met een hoger alcoholvolume op de markt. Enkele grote klassiekers (Duvel, Westmalle Tripel, Bush van Dubuisson, ….) zagen in die periode het levenslicht. De wet Vandervelde bleek een slag in het water maar we danken een paar uitstekende bieren aan dit overheidsingrijpen.

In vergelijking met hun Duitse en Engelse collega’s waren onze brouwers relatief vrij. Duitse brouwers zaten gevangen in het keurslijf van het Rheinheitsgebot (enkel hop, water, mout en gist moeten gebruikt worden). Het gebod werd pas gedeeltelijk afgeschaft in 1987 onder druk van de EU. Engelse brouwers zuchten onder het juk van hoge accijnzen op alcohol. Eerste minister Gladstone baseerde vanaf 1880 de accijnzen op de sterkte van het bier i.p.v. van de taks op mout. Het gevolg, laag alcoholische hebben de bovenhand in het Engelse bierlandschap.
Neem al deze elementen bij elkaar en de basis is gelegd voor een b(l)oeiend bierlandschap. Kleuren, geuren, smaken, ….. we kunnen bogen op een enorm bieraanbod gebaseerd op de hierboven genoemde elementen. De kwaliteit van Belgisch bier komt tot stand door de “savoir faire”, de passie en de nooit aflatende creativiteit van onze brouwers.
Kortom, koning bier regeert in België.